Şiilik Kaça Ayrılır?
1. İmamiye (On İki İmam Şiiliği):
İmamiye: Şiilik'in en büyük koludur ve on iki imamın İslam topluluğunun meşru liderleri olduğunu kabul eder. Bu mezhebin mensuplarına "İmamiye" veya "Caferilik" de denir.
On İki İmam: Bu kolun temel inancı, Hz. Ali'den başlayarak on iki imamın peygamberin gerçek halefleri olduğudur. On ikinci imam, Muhammed el-Mehdi'nin gizlendiğine ve bir gün geri döneceğine inanılır.
Coğrafi Dağılım: İmamiye mezhebi, özellikle İran, Irak, Azerbaycan, Bahreyn ve Lübnan'da yaygındır.
2. İsmaililik (Yedinci İmam Şiiliği):
İsmaililik: Bu kol, yedinci imam olarak İsmail bin Cafer'i tanır ve on iki imam yerine yedi imamı kabul eder. İsmaililik kendi içinde farklı dallara ayrılmıştır.
Ağa Hanlılar: En bilinen İsmaili gruplarından biri Ağa Hanlılar'dır. Ağa Han, İsmaili Müslümanların manevi lideridir.
Nizari ve Mustali: İsmaililik, Nizari ve Mustali olarak iki ana kola ayrılır. Nizari İsmailileri, Ağa Han liderliğinde devam ederken, Mustali İsmailileri daha çok Yemen ve Hindistan'da bulunur.
3. Zeydilik:
Zeydilik: Bu kol, beşinci imam olarak Zeyd bin Ali'yi kabul eder. Zeydilik, diğer Şii kollarından farklı olarak, imama isyan edilebileceği görüşünü benimser.
Coğrafi Dağılım: Zeydilik, özellikle Yemen'de yaygındır. Yemen'deki Husi hareketi, Zeydi İslam anlayışına dayanmaktadır.
4. Alevilik-Bektaşilik:
Alevilik: Türkiye, Azerbaycan ve İran'da yaygın olan bir Şii yorumudur. İmam Ali'ye özel bir sevgi ve saygı gösterilir, ancak on iki imam inancı da önemli bir yer tutar.
Bektaşilik: Osmanlı İmparatorluğu döneminde gelişmiş bir tarikattır ve Alevilik ile yakından ilişkilidir. Bektaşilik, Alevilik ile benzer ritüellere ve inançlara sahiptir.
5. Diğer Kollar:
Dürzilik: İsmaililikten türemiş olup, daha çok Lübnan, Suriye ve İsrail'de yaşayan bir topluluktur. Kendi özgün dini doktrinlerine sahiptirler.
Alevi Nusayrilik: Suriye ve Türkiye'nin bazı bölgelerinde yaşayan bir grup olup, İmam Ali'ye büyük saygı gösterirler ve kendilerine özgü inanç ve ibadet pratiklerine sahiptirler.
Bu gruplar arasında teolojik, ritüel ve kültürel farklılıklar bulunmakla birlikte, hepsi İslam'ın Şii mezhebinin bir parçası olarak kabul edilirler. Şiiliğin farklı kolları, tarih boyunca çeşitli siyasi ve sosyal koşullara bağlı olarak gelişmiş ve şekillenmiştir.
Sanat, çok çeşitli
formlara ve kategorilere sahip geniş bir alandır. Genellikle sanat, aşağıdaki
başlıca kategorilere ayrılır:
1. Görsel Sanatlar
Resim: Boya kullanarak
kağıt, tuval veya diğer yüzeylere yapılan sanattır. Çeşitli stiller ve
teknikler kullanılır, örneğin yağlı boya, sulu boya, akrilik vb.
Heykel: Üç boyutlu sanat
eserlerinin yaratılmasıdır. Taş, metal, ahşap veya kil gibi malzemeler
kullanılarak yapılır.
Çizim: Kalem, kömür veya
mürekkep kullanarak kağıt üzerine yapılan sanat eserleridir.
Baskı Sanatı: Gravür,
linolyum baskı, serigrafi gibi tekniklerle kopyalar üretilir.
Fotoğrafçılık: Işığın,
kameralar aracılığıyla yakalanarak görüntü oluşturulmasıdır.
Seramik: Kil ve benzeri
malzemelerden yapılan objeler ve heykellerdir.
2. İşitsel Sanatlar
Müzik: Seslerin ve
sessizliklerin belirli bir düzen içinde bir araya getirilmesidir. Enstrümantal,
vokal veya her ikisini de içerebilir.
Şiir: Kelimelerin ritim,
kafiye ve anlam yoluyla estetik bir düzen içinde sunulmasıdır.
3. Sahne Sanatları
Tiyatro: Canlı
performanslarla hikayelerin sahnede anlatılmasıdır. Oyunculuk, dekor, kostüm ve
ışık gibi öğeleri içerir.
Dans: Bedenin ritmik
hareketleriyle ifade edilen sanat formudur. Klasik bale, modern dans, halk
dansları gibi birçok türü vardır.
Opera: Şarkı söyleme,
müzik ve genellikle dansın bir araya geldiği tiyatro türüdür.
Bale: Müzik eşliğinde
klasik dans ve tiyatronun birleştiği sahne sanatıdır.
4. Edebiyat
Roman: Uzun kurmaca
metinlerdir.
Kısa Hikaye: Kısa, yoğun
anlatımı olan kurmaca eserlerdir.
Deneme: Kişisel görüş ve
düşüncelerin anlatıldığı yazılardır.
Oyun: Tiyatro eserleri
için yazılmış metinlerdir.
5. Uygulamalı Sanatlar
Mimarlık: Bina ve diğer
yapıların tasarımı ve inşası sanatıdır.
Moda Tasarımı: Giysi ve
aksesuarların yaratılması ve tasarımıdır.
Grafik Tasarım: Görsel
iletişim için grafiklerin yaratılmasıdır. Afişler, logolar, broşürler gibi.
İç Mimarlık: İç mekanların
estetik ve işlevsel tasarımıdır.
Endüstriyel Tasarım:
Ürünlerin estetik ve fonksiyonel tasarımıdır.
6. Geleneksel ve Halk
Sanatları
El Sanatları: El ile
yapılan geleneksel sanat eserleridir. Dokuma, dantel, nakış gibi.
Halk Dansları: Belirli bir
kültüre ait geleneksel danslardır.
Müzik Aletleri Yapımı:
Geleneksel müzik aletlerinin el ile yapılmasıdır.
Bu kategoriler arasında bazen kesişimler olabilir ve birçok sanat eseri birden fazla kategoriye girebilir. Ayrıca, teknolojinin gelişmesiyle birlikte yeni sanat formları ve melez sanat türleri ortaya çıkmaktadır, örneğin dijital sanat, video sanatı ve performans sanatı gibi.
Şiilik Kaça Ayrılır?
Şiilik, İslam'ın iki ana
mezhebinden biridir ve kendi içinde farklı kollar ve alt gruplara ayrılır.
Şiilik içindeki ana ayrımlar, imametin (İslam topluluğunun liderliği) kimde
olduğu ve nasıl devam ettiği konusundaki farklı görüşlere dayanmaktadır. İşte
Şiilik'in başlıca kolları:
1. İmamiye (On İki İmam
Şiiliği):
İmamiye: Şiilik'in en
büyük koludur ve on iki imamın İslam topluluğunun meşru liderleri olduğunu
kabul eder. Bu mezhebin mensuplarına "İmamiye" veya
"Caferilik" de denir.
On İki İmam: Bu kolun
temel inancı, Hz. Ali'den başlayarak on iki imamın peygamberin gerçek halefleri
olduğudur. On ikinci imam, Muhammed el-Mehdi'nin gizlendiğine ve bir gün geri
döneceğine inanılır.
Coğrafi Dağılım: İmamiye
mezhebi, özellikle İran, Irak, Azerbaycan, Bahreyn ve Lübnan'da yaygındır.
2. İsmaililik (Yedinci
İmam Şiiliği):
İsmaililik: Bu kol,
yedinci imam olarak İsmail bin Cafer'i tanır ve on iki imam yerine yedi imamı
kabul eder. İsmaililik kendi içinde farklı dallara ayrılmıştır.
Ağa Hanlılar: En bilinen
İsmaili gruplarından biri Ağa Hanlılar'dır. Ağa Han, İsmaili Müslümanların
manevi lideridir.
Nizari ve Mustali:
İsmaililik, Nizari ve Mustali olarak iki ana kola ayrılır. Nizari İsmailileri,
Ağa Han liderliğinde devam ederken, Mustali İsmailileri daha çok Yemen ve
Hindistan'da bulunur.
3. Zeydilik:
Zeydilik: Bu kol, beşinci
imam olarak Zeyd bin Ali'yi kabul eder. Zeydilik, diğer Şii kollarından farklı
olarak, imama isyan edilebileceği görüşünü benimser.
Coğrafi Dağılım: Zeydilik,
özellikle Yemen'de yaygındır. Yemen'deki Husi hareketi, Zeydi İslam anlayışına
dayanmaktadır.
4. Alevilik-Bektaşilik:
Alevilik: Türkiye,
Azerbaycan ve İran'da yaygın olan bir Şii yorumudur. İmam Ali'ye özel bir sevgi
ve saygı gösterilir, ancak on iki imam inancı da önemli bir yer tutar.
Bektaşilik: Osmanlı
İmparatorluğu döneminde gelişmiş bir tarikattır ve Alevilik ile yakından
ilişkilidir. Bektaşilik, Alevilik ile benzer ritüellere ve inançlara sahiptir.
5. Diğer Kollar:
Dürzilik: İsmaililikten
türemiş olup, daha çok Lübnan, Suriye ve İsrail'de yaşayan bir topluluktur.
Kendi özgün dini doktrinlerine sahiptirler.
Alevi Nusayrilik: Suriye
ve Türkiye'nin bazı bölgelerinde yaşayan bir grup olup, İmam Ali'ye büyük saygı
gösterirler ve kendilerine özgü inanç ve ibadet pratiklerine sahiptirler.
Bu gruplar arasında teolojik, ritüel ve kültürel farklılıklar bulunmakla birlikte, hepsi İslam'ın Şii mezhebinin bir parçası olarak kabul edilirler. Şiiliğin farklı kolları, tarih boyunca çeşitli siyasi ve sosyal koşullara bağlı olarak gelişmiş ve şekillenmiştir.
Tiyatro Kaça Ayrılır?
Tiyatro, geniş bir sanat
dalıdır ve çeşitli kategorilere ayrılabilir. Bu ayrımlar, tiyatronun türleri,
stilleri, teknikleri ve işlevlerine dayanarak yapılabilir. İşte tiyatronun
başlıca ayrımları:
1. Türlerine Göre Tiyatro:
Trajedi: İnsanların ciddi
ve önemli sorunlarıyla yüzleştiği, genellikle trajik sonuçlarla biten
oyunlardır.
Komedi: İzleyiciyi
güldürmek amacıyla yazılan ve eğlenceli olaylar içeren oyunlardır.
Dram: Hem trajik hem de
komik unsurları bir araya getiren, yaşamın ciddi ve karmaşık yönlerini ele alan
oyunlardır.
Müzikal: Şarkı, dans ve
diyalogların bir araya geldiği tiyatro türüdür.
Pantomim: Sözsüz, sadece
hareketler ve jestlerle yapılan tiyatrodur.
Farce: Aşırı abartılı
karakterler ve olay örgüleri içeren, izleyiciyi güldürmek amacıyla yazılmış
komedi türüdür.
Melodram: Duygusal ve
dramatik olayları abartılı bir şekilde sunan, genellikle iyi ile kötünün
çatışmasını içeren oyunlardır.
2. Biçimlerine Göre
Tiyatro:
Proscenium Tiyatrosu:
Geleneksel sahne ve seyirci düzenine sahip, sahne ile seyirci arasında net bir
ayrım olan tiyatro türüdür.
Arena Tiyatrosu:
Seyircilerin sahneyi çevrelediği, sahnenin merkezde olduğu tiyatro türüdür.
Black Box Tiyatrosu: Esnek
ve minimalist bir mekan kullanılarak, çeşitli sahne düzenlemelerine olanak
tanıyan tiyatro türüdür.
Amfi Tiyatro: Antik Yunan
ve Roma'da kullanılan, yarı daire şeklindeki oturma düzenine sahip açık hava
tiyatrosudur.
3. Tekniklerine Göre
Tiyatro:
Doğaçlama Tiyatro:
Oyuncuların anında ve spontane bir şekilde oyun yaratmasıdır.
Kukla Tiyatrosu: Kuklaların
kullanıldığı tiyatro türüdür.
Gölge Tiyatrosu: Işık ve
gölge oyunlarıyla oluşturulan, genellikle perde arkasında gerçekleştirilen
tiyatro türüdür.
4. İşlevlerine Göre
Tiyatro:
Eğitici Tiyatro: Eğitici
amaçlar taşıyan ve genellikle belirli bir mesaj veya bilgi aktarmayı amaçlayan
oyunlardır.
Epik Tiyatro: Bertolt
Brecht tarafından geliştirilen, izleyiciyi düşündürmeyi amaçlayan, doğrudan
anlatım ve yabancılaştırma etkisi kullanan tiyatro türüdür.
Absürd Tiyatro: İkinci
Dünya Savaşı sonrasında popüler olan, anlamsızlık, saçmalık ve insanın
varoluşsal sorgulamalarını içeren tiyatro türüdür.
Politik Tiyatro: Toplumsal
ve politik konuları ele alan, izleyiciyi düşündürmeyi ve harekete geçirmeyi
amaçlayan tiyatro türüdür.
5. Kültürel ve Geleneksel
Tiyatro:
Noh Tiyatrosu: Japonya'ya
özgü, maskeler ve müzik eşliğinde gerçekleştirilen geleneksel tiyatro türüdür.
Kabuki Tiyatrosu:
Japonya'ya özgü, renkli kostümler ve abartılı makyajlarla yapılan geleneksel
tiyatro türüdür.
Pekin Operası: Çin'e özgü,
şarkı, dans, akrobasi ve savaş sanatlarını içeren geleneksel tiyatro türüdür.
Karagöz ve Hacivat: Türk
gölge oyunu, mizahi ve eleştirel diyaloglarıyla bilinir.
6. Modern ve Deneysel
Tiyatro:
Fiziksel Tiyatro:
Oyuncunun fiziksel hareketlerine dayanan, beden dilini ve hareketi ön planda
tutan tiyatro türüdür.
Uygulamalı Tiyatro:
Toplumsal sorunları ele alan, topluluklarla işbirliği içinde gerçekleştirilen
tiyatro türüdür.
Interaktif Tiyatro:
Seyircilerin aktif katılımıyla ilerleyen ve seyircilerin oyunun bir parçası
haline geldiği tiyatro türüdür.
Bu kategoriler, tiyatronun zengin ve çeşitlilik gösteren yapısını anlamamıza yardımcı olur. Her tür ve stil, farklı estetik, kültürel ve toplumsal işlevler üstlenir ve tiyatro sanatının evrensel çekiciliğini ve derinliğini ortaya koyar.
Türkler Kaça Ayrılır?
Türkler, tarih boyunca
geniş bir coğrafyaya yayılmış ve çeşitli boylar, devletler ve kültürel gruplar
halinde örgütlenmiş bir millettir. Türklerin ayrıldığı başlıca kategoriler
şunlardır:
1. Tarihi Dönemlere Göre:
Eski Türkler: Göktürkler,
Uygurlar, Hunlar gibi erken dönem Türk devletleri.
Ortaçağ Türkleri:
Selçuklular, Karahanlılar, Gazneliler gibi Ortaçağ döneminde kurulmuş Türk
devletleri.
Osmanlı Dönemi Türkleri:
Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki Türkler.
Modern Türkler: Türkiye
Cumhuriyeti'nin kuruluşundan günümüze kadar olan dönemdeki Türkler.
2. Coğrafi Dağılıma Göre:
Anadolu Türkleri: Türkiye
Cumhuriyeti'nde yaşayan Türkler.
Orta Asya Türkleri:
Kazaklar, Kırgızlar, Türkmenler, Özbekler, Uygurlar gibi Orta Asya'da yaşayan Türkler.
Kafkas Türkleri:
Azerbaycan Türkleri gibi Kafkasya bölgesinde yaşayan Türkler.
Balkan Türkleri:
Bulgaristan, Yunanistan, Makedonya gibi Balkan ülkelerinde yaşayan Türkler.
Doğu Türkistan Türkleri:
Çin Halk Cumhuriyeti'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan Uygur Türkleri.
3. Etnik ve Dilsel
Gruplara Göre:
Oğuz Türkleri: Türkiye
Türkleri, Azerbaycan Türkleri, Türkmenler gibi Oğuz boyundan gelen Türkler.
Kıpçak Türkleri: Kazaklar,
Kırgızlar, Tatarlar gibi Kıpçak boyundan gelen Türkler.
Karluk Türkleri: Uygurlar,
Özbekler gibi Karluk boyundan gelen Türkler.
Sibirya Türkleri:
Altaylar, Tuvalar, Hakaslar gibi Sibirya bölgesinde yaşayan Türkler.
4. Dini ve Kültürel
Gruplara Göre:
Müslüman Türkler: İslam
dinine mensup olan Türkler. Çoğunlukla Sünni ve Şii mezheplerine bağlıdırlar.
Hristiyan Türkler:
Ortodoks ve Katolik Hristiyanlığı benimsemiş bazı Türk toplulukları. Gagavuzlar
bu gruba örnek verilebilir.
Şamanist ve Tengrici
Türkler: Geleneksel Türk inançlarını ve Şamanizmi sürdüren bazı küçük topluluklar.
Laik Türkler: Özellikle
Türkiye'de, laik ve seküler yaşam biçimini benimsemiş Türkler.
5. Göçmen ve Diaspora
Türkleri:
Göçmen Türkler: Çeşitli
sebeplerle Türkiye veya diğer Türk ülkelerinden başka ülkelere göç etmiş olan
Türkler. Almanya, Fransa, ABD gibi ülkelerde yaşayan Türk toplulukları bu
kategoriye girer.
Diaspora Türkleri: Tarih
boyunca farklı sebeplerle anayurtlarından ayrılmış ve dünyanın farklı
bölgelerine dağılmış Türk toplulukları.
Türkler, tarih boyunca geniş bir coğrafyaya yayıldıkları ve çeşitli kültürel, siyasi ve sosyal süreçlerden geçtikleri için, çok çeşitli alt gruplara ayrılmışlardır. Bu çeşitlilik, Türk kültürünün zenginliğini ve tarihsel derinliğini yansıtır.
Taş Devri Kaça Ayrılır?
Taş Devri, insanlık
tarihinin en eski dönemlerinden biridir ve bu dönem, insanlığın taş aletler
kullanmaya başladığı zaman dilimini kapsar. Taş Devri, üç ana döneme ayrılır:
1. Paleolitik (Eski Taş
Çağı)
Alt Paleolitik: Yaklaşık
2,5 milyon yıl önce başlayıp 300.000 yıl önceye kadar devam eder. Bu dönemde
Homo habilis ve Homo erectus gibi erken insan türleri yaşamıştır. Çakmak taşı
ve obsidyen gibi taşlardan yapılan kaba aletler kullanılmıştır.
Orta Paleolitik: Yaklaşık
300.000 yıl önce başlayıp 50.000 yıl önceye kadar devam eder. Neandertaller ve
erken modern insanlar (Homo sapiens) bu dönemde yaşamıştır. Daha gelişmiş taş
aletler ve avlanma teknikleri görülür.
Üst Paleolitik: Yaklaşık
50.000 yıl önce başlayıp 10.000 yıl önce sona erer. Modern insanlar bu dönemde
sanat, mağara resimleri ve daha karmaşık aletler geliştirmiştir.
2. Mezolitik (Orta Taş
Çağı)
Mezolitik Dönem: Yaklaşık
10.000 yıl önce başlayıp 8.000 yıl önce sona erer. Bu dönem, Paleolitik ile
Neolitik arasında bir geçiş dönemidir. İnsanlar avcı-toplayıcı yaşam tarzından
yerleşik hayata geçişin ilk adımlarını atmıştır. Küçük taş aletler
(mikrolitler) ve kemik aletler yaygın olarak kullanılmıştır. İklim
değişiklikleri ve bitki ile hayvan türlerinin evcilleştirilmesi bu dönemde
başlamıştır.
3. Neolitik (Yeni Taş
Çağı)
Neolitik Dönem: Yaklaşık 8.000
yıl önce başlayıp 3.000 yıl önce sona erer. Bu dönem, tarımın keşfi ve yerleşik
yaşam tarzının benimsenmesi ile karakterizedir. İnsanlar tarım yapmaya,
hayvanları evcilleştirmeye ve kalıcı yerleşim yerleri kurmaya başlamıştır.
Çanak çömlek yapımı, dokuma ve taş binaların inşası gibi önemli gelişmeler de
bu dönemde görülür.
Özet:
Paleolitik (Eski Taş
Çağı): Alt Paleolitik, Orta Paleolitik, Üst Paleolitik
Mezolitik (Orta Taş Çağı)
Neolitik (Yeni Taş Çağı)
Bu üç ana dönem, insanlık
tarihinin en eski ve en önemli gelişim aşamalarını kapsar. Her dönem,
teknolojik ilerlemeler, yaşam tarzındaki değişiklikler ve insan topluluklarının
sosyal yapıları açısından önemli farklılıklar göstermiştir.